اخبار > سه شنبه-اصفهان


گردهمايي مكتب اصفهان-همايش معماري و شهرسازي
سه شنبه-اصفهان

 

همايش معماري و شهرسازي مكتب اصفهان صبح سه شنبه در دانشگاه هنر اصفهان با حضور اساتيد، انديشمندان، پژوهشگران، دانشجويان و تعداد زيادي از علاقه مندان برگزار شد.


در ابتداي اين همايش خانم پرفسور هايدي والچر با ارائه مقاله اي تحت عنوان اثر «بهشت تا پايتخت سياسي باغ اصفهان» پرداخت و گفت: «مفهوم باغ ايراني در تفاسير سنتي از باغ، تقريباً معادل «باغ صفوي» است و عموماً از طريق سمبوليسم (باغ اسلامي) و (باغ بهشت قرآني) تعبير مي شود. ارتباط باغ با بهشت به شدت تحت تأثير تجسم هاي ارادي (همچون كتيبه ها) و نيز تصاوير نافذ باغ به عنوان بهشتي زميني در شعر فارسي و سنت هاي عرفاني بوده است.»

والچر در ادامه افزود: «تركيب تاريخي شهر، چهره معماري آن با كاخ ها، مساجد، بازارها و باغ هاي بزرگ ساخته شده توسط شاه عباس و جانشينانش عبارت شهر صفويان را بر سيماي شهر حك كرد و پرونده فيزيكي و معماري شهر را مشخص كرد؛

پرونده اي كه همچنان در آغاز قرن بيست و يكم اصفهان را به واسطه آن مي شناسند.»

والچر در پايان افزود:« ‌باغ هاي تاريخي به شكل بهشت درآمده اند اما مفهوم آن را در برنمي گيرند. اين باغ ها بيانگر مصداق بهشت اسلامي هستند نه معناي ضمني آن، يعني آن ها به شكل باغ هاي بهشت در آمده اند اما از مفهوم آن بهره اي نبرده اند.»

در ادامه مهندس كامبيز حاجي قاسمي با ارائه مقاله اي با عنوان دورنمايي از اقدامات معماري صفويه پرداخت و گفت:«‌معماري صفوي متكي است بر اتفاقات معماري كه قبل از صفويه اتفاق افتاده است. شاه اسماعيل صفوي حكومت صفوي را تأسيس كرد كه تأسيسي معمولي نبود بلكه شروع يك عصر نويني بود كه در همه چيز تأثير

گذاشت. دوره نسبتاً طولاني 240 ساله صفوي در واقع فعاليت هاي بسياري را در ساخت و ساز ابنيه دارد، در كل دوره صفويه دوره بازنگري يا جمع بندي تجربيات معماراني است كه از چند قرن شروع شده و در اينجا فرصت ظهور پيدا كرده است. معماري صفويه حامل ميراث مفصل دوران گذشته است.»

حاجي قاسمي افزود:«‌صفويان در ابتداي قرن دهم به حكومت رسيدند از زمان شيخ صفي تا شاه اسماعيل كه به قدرت مي رسد يك دوره تلاش و گسترش فكر بر مبناي تصوف صورت مي گيرد و روز به روز طرفداران بيشتري پيدا مي كند. هماهنگي و احساسي بين معماري و علوم عقلي ايران در دوره صفويه وجود دارد.»

در ادامه همايش مهندس رنجبر به ارائه مقاله اي تحت عنوان تحول خلاقانه در طراحي محورهاي شاخص شهري عصر صفويه پرداخت و گفت: «تاريخ شهرسازي ايران حكايت از آن دارد كه در عمده شهرهاي ايران محورهايي ارگانيك وجود داشته كه ارتباط بين فضاهاي مهم شهري را شكل داده اند.

عمده اين محورهاي عملكردي نظير بازار، با قرار گرفتن فضاهايي همچون مسجد، مدرسه، كاروانسرا، فضاهاي عمومي شهر و... در اطراف آن به عنوان شاخص ترين محور شهري مطرح بوده اند».

مهندس رنجبر در ادامه افزود:« مكان يابي هوشمندانه طراحان شهري عصر صفويه به گونه اي بوده كه از يك سو اين محورها، جهت توسعه آينده شهر در شهرهايي نظير اصفهان، شيراز، قزوين و... را شكل داده و از سويي ديگر به صورت آگاهانه و منسجم با محور ارگانيك بازار و فضاهاي شهري حول آن و بافت كهن اصفهان تركيب مي شود. بارزترين اين تركيب را در ارتباط با باغ اصفهان و ميدان نقش جهان مي توان مشاهده كرد.»

در ادامه اين همايش خانم آزاده شاهچراغي در مورد باغ شعر اصفهان، بهشتي به وسعت شهر گفت: «توسعه اصفهان در زمان شاه عباس (به عنوان طبيعت موجود) و محور چهارباغ (به عنوان طبيعت انسان ساز)، الگوي باغ-شهر را به عنوان تجربه اي شاخص در تاريخ معماري و شهرسازي ايران به جاي گذاشته است كه در اين خصوص آموزه هاي فراوان نيز دارد.»

سپس خانم ليلا پهلوان زاده با ارائه مقاله اي با عنوان مدارس اصفهان در عصر صفويه پرداخت و گفت: «در اراضي مجاور چرخاب و چهارسوق نقاشي به گونه اي است كه اين اراضي تا مدت ها به زمين هاي هفت مدرسه معروف بوده اند. اين مدارس تا اواخر دوران قاجاريه نيز پا بر جا بود تا اينكه در سال 1298 قمري تخريب شد و حكم يكي از مجتهدين بزرگ از مصالح آن در ساخت مسجد رحيم خان و مسجد محله نو معروف به مسجد فشاركي استفاده گشت، اين مدارس عبارتند از: مدرسه اسفندريار بيك، دده خاتون، پرنيان خادم، زينب بيگم و مريم بيگم، دو مدرسه ديگر عبارتند از: مدرسه سارونقي و شاه حسن. البته شاردن در سفرنامه اش شمار مدارس محله خواجو را در زمان صفويه هشت عدد مي داند.»

سپس مهندس حشمت الله انتخابي ويراستار و پژوهشگر در مورد فرآيند گسترش شهر در اصفهان گفت: «در چند دهه اخير پژوهش هاي متعددي در موضوع چگونگي شكل گيري تكوين و گسترش شهر اصفهان صورت گرفته و جستارهاي ارزنده اي در اين خصوص منتشر شده است. به نظر مي آيد در اين جستارها چند نكته تا اندازه اي مغفول مانده است: اول تفاوت مهم جغرافيايي واژه اصفهان و گستره آن در نظر نويسندگان متون جغرافياي تاريخي، چرا كه در بيشتر اين متون اصفهان در مقام ناحيه و ايالت و بخش بزرگي از ناحيه جبال و نيز در مقام شهرستان و سرانجام به عنوان شهر به كار رفته است. دومين نكته مهم كه كمتر به آن توجه شده، بستر طبيعي شهر و نقش شبكه مادي ها و شاخه هاي آن در شكل گيري محلات و شبكه دسترسي ها به عنوان مهم ترين استخوان بندي شهر است و طرح نو يافته هايي درباره حدود محلات و روستاهاي يهوديه در تكوين شهر روي نقشه فعلي است.»

سپس در ادامه مهندس محمد امينيان در مورد باغ خسرو آباد سنندج نمونه باغ سازي صفوي گفت: «ساخت باغ در كشور ما سابقه طولاني داشته و در تمام دوران ها به خصوص دوره اسلامي مورد توجه بوده است. در بررسي معماري باغ ايراني، اصفهان سومين پايتخت سلسله صفويه، بارزترين نمونه براي روابط بين باغ هاي شاهي و شهر است.»

امينيان در ادامه افزود:«‌معماري بسياري از اين باغ ها عناصر غلو آميز افراطي را در خود جاي داده اند. اين افراط در چهل ستون عبارت است از تفاوت آشكار بين نماي ظريف خارجي و حجمي كه در پشت آن قرار گرفته است. با مقايسه پلان و حجم بناهاي چهل ستون و هشت بهشت، با پلان بازيابي باغ خسروآباد و با توضيحاتي كه تاريخچه اين باغ است چنين برمي آيد كه هر چند اين باغ در اوايل دوره قاجاريه احداث شده ولي تداوم معماري و خصوصاً باغ سازي دوره صفويه در شهر سنندج را آشكار مي سازد.»

داود ملايي اونجي نيز در ادامه همايش در مورد نقش جهان شهر اصفهان گفت: «ميدان نقش جهان و يا به گفته اي ميدان شاه در طول حيات خود محلي بوده براي بهره برداري از انواع فعاليت ها. اين ميدان همانطور كه در طول تاريخ ذكر شده است نيز داراي تركيب معماري بي نظيري است كه در نوع خود يكه تاز بوده و هست. اگر با ديدي دقيق تر به اين ميدان نگاه بيندازيم، بي شك آن را همچون شهري در اندرون شهر اصفهان خواهيم يافت.»

گفتني است در ادامه همايش پروفسور يحيي ميچوت به ارائه مقاله اي تحت عنوان برگي ناشناخته از تاريخ اصفهان پرداخت و

گفت: «در كتاب رد علي المنجمين اثر ابن سينا كه در آن به مخالفت و رد نمودن تأثير متقابل بروج فلكي و نواحي جغرافيايي مي پردازد، بررسي شده كه چند صفحه از اين كتاب قطعاً توسط خود ابن سينا نوشته نشده زيرا موضوعي كه در آن صفحات مطرح شده راجع به وقايعي است كه در اصفهان رخ داده ولي ابن سينا در آن زمان يا در اصفهان نبوده و يا اينكه در دوره بعد از حيات او رخ داده است.»

سپس مقاله اي تحت عنوان بازشناسي ويژگي هاي كالبدي گرمابه هاي ايران در دوره صفوي توسط مهندس طبسي ارائه شد در بخشي از سخنراني، ايشان دوره صفويه را بدون شك درخشان ترين ادوار تاريخ

معماري و شهرسازي ايران دانست و گفت: «ايجاد حكومت مركزي مقتدر، امنيت ناشي از ثبات حكومت، ابداعات و پيشرفت در فن‌آوري ساختمان، توسعه شهرها در اثر توسعه اقتصادي، و خوي هنر دوستي و هنرپروري پادشاهان صفوي، به ويژه شاه عباس اول، از جمله عوامل مؤثر در رشد و شكوفايي بي نظير معماري و شهرسازي در اين دوره به شمار مي آيند. همپاي شكوه و عظمت انواع گونه هاي معماري، طراحي و ساخت گرمابه ها نيز، مبتني بر تجارب پيشين به اوج شكوفايي رسيد.»

سپس در ادامه همايش اردكاني كه دانشجوي رشته دكتراي پژوهش هنر به ارائه مقاله خود پرداخت و گفت:«‌معماري به عنوان

هنري كه ارتباطي فعال و پويا به مخاطب خود دارد و بخش مهمي از فضاي زندگي انسان را در بر مي گيرد، مي تواند بازتاب دهنده تفكر و نوع نگرش فلسفي و زيبايي شناسي هر تمدني باشد. آثار معماري به جا مانده از تاريخ زندگي بشر نيز مؤيد اين مطلب است كه معماري با استفاده از نمادها و نشانه ها، بخش مهمي از ايده ها و ايده آل هاي نمادين را به نمايش مي گذارد. چنانكه در آثار معماري ايران نيز تجلي اين نمادها و نشانه ها را شاهد هستيم.»

در ادامه همايش نوروز زاده چگيني در مورد شهر محبوب ،از بيشاپور تا اصفهان گفت: «يك رابطه بين بيشاپور و اصفهان وجود

دارد. شرايط سياسي اجتماعي دوره ساساني شبيه دوره صفويه است. همانگونه كه ساسانيها كشور را نجات دادند، صفوي ها بعد از دوره مغول به پايه روشني رسيدند در واقع اردشير با شاهان محلي رو به رو بود و تمام سرزمين هاي حكومت ايراني را به دست آورد و حكومت مركزي را بنا نهاد كه صفوي ها هم همين مشكل را داشتند.»

چگيني با اشاره به تمركزگرايي در حكومت گفت: «هم ساساني و هم صفوي حكومت تمركز محور هستند. در هر دوره بحث توسعه حكومتي، ايجاد نظام طبقاتي، روحانيان، پيشه وران، توسعه نظامي‌گري، شهرسازي، آباداني كشور، بليغات ديني، كتيبه ها با هم مشابه هستند.»

سپس مقاله اي تحت عنوان نقش سازه هاي چادري در باغ هاي عصر صفوي توسط مهندس زهرا نام‌آور و مهندس روح الله مجتهد زاده ارائه شد، در بخشي از اين مقاله آمده است: «يكي از عناصر مطرح كه از ديرباز در زندگي درباري و باغ هاي ايراني حضور داشته، خيمه و خرگاه بوده است. هر چند ساكنان فلات ايران از گذشته هاي بسيار دور به زندگي يكجانشيني دست يافته بودند به گونه اي كه از شش هزار سال پيش از ميلاد، آثاري از خانه هاي كوچك با پايه هاي سنگي در فلات ايران به دست آمده است. با اين وصف خيمه و انواع سازه هاي چادري به سبب نقشي كه در جابه جايي هاي نظامي زندگي عشيره اي و ييلاق و قشلاق حاكمان و پادشاهان ايراني داشته اند، همواره جايگاه خود را حفظ كرده اند و به تدريج با نفوذ روز افزون در زندگي درباري به صورت يكي از عناصر ثابت منظر سازي و صحنه آرايي باغ هاي ايران در آمده اند، به گونه اي كه پروفسور هيلن براند مورخ و پژوهشگر معماري اسلامي مي نويسد، بازي با چادرها، كوشك‌ها، باغ‌ها، و آب سابقه برجسته و مشهوري در جهان ايراني دارد كه به دوران هخامنشي در قرن ششم پيش از ميلاد مي رسد.»

سپس مهندس عيسي اسفندجاري در مورد خانه هاي صفويه در ميبد گفت:« در مناطق هم جوار نظير ميبد و يزد با آثار معماري مشابهي مواجه هستيم كه بيشتر ريشه در بستر و موقعيت طيبعي و محلي خود دارند تا عوامل بيروني، حكومتي، سياسي و خارجي و... .»

در ادامه همايش دكتر عبدالكريم عطار زاده به ارائه مقاله خود در مورد نگاهي به چهلستون از روزني ديگر پرداخت و در مورد وجه تسميه چهلستون گفت:«‌هيلن براند در مورد آب ويژگي نوعي بازي بصري در آب اشاره دارد و چهل واژه مقدس بوده كه به فال نيك مي دانستند. چهل معاني بسيار دارد يعني شمارش زياد، جام تفعل، چهل كليد صفوي، قلعه چهل در ورسك مازندران، ستون بيرون تخت جمشيد، چهل ستون يا چهل معنا، چهلچراغ، چهل تيكه، مسجد جامع شبستان و... ». عطار زاده سپس در ادامه افزود: «نقشه بنا، شباهت به دوره ساساني و هخامنشي دارد. و ساير تزيينات، آينه و شيشه كاري ابتدا در اين بنا ديده شده است.»

نگار شريعتمداري نيز در مورد معرفي طرح و نقشه در خانه شيخ الاسلام گفت:‌ «اين بنا را به دليل ويژگي هايش مي توان يكي از آثار مشخص براي مطالعه خانه سازي مكتب صفوي قلمداد كرد، گرچه آثار چوبي و تزيينات گچبري بنا نشان دهنده ويژگي هايي از هنر دوره قاجاريه است. با وجود اينكه اين خانه به مركزي هنري تبديل شده و در حال مرمت است، اما اهميت چنين بنايي اقتضا مي كند كه بيش از گذشته از اين بنا محافظت گردد.»

 
 
 

زمان انتشار: يکشنبه ٢٦ آذر ١٣٨٥ - ١٢:١١ | نسخه چاپي

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




اخبار
اخبار موسسات و زیرمجموعه ها
کلیه حقوق متعلق به این پورتال برای فرهنگستان هنر محفوظ است.