نخستين همانديشي هنر و دفاع مقدس، چهارشنبه 6 مهر ماه، به منظور بررسي نقش هنر در حفظ و اشاعة فرهنگ دفاع مقدس و چگونگي تأثير متقابل آنها بر يكديگر برگزار شد.
به گزارش روابط عمومي فرهنگستان هنر ،در اين همانديشي كه با همكاري فرهنگستان هنر و مشاركت سازمان فرهنگي هنري شهرداري، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ، بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس، صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و مركز دايرهالمعارف دفاع مقدس برگزار شد، مقالاتي پيرامون تأثير متقابل هنرهاي هفتگانه از دفاع مقدس، نقش هنر و هنرمندان در انتقال تجربيات ارزشهاي دفاع مقدس و ... ارائه شد و متخصصان و صاحبنظران منتخب فرهنگستان هنر به تبيين نحوه ارتباط بين هنر و هنرمند با دفاع مقدس پرداختند و امكانات بياني هنرهاي زيبا در زمينه حفظ و اعتلاي ارزشهاي دفاع مقدس را يادآور شدند.
در مراسم افتتاحيه اين همانديشي دكتر بهمن نامورمطلق دبير فرهنگستان هنر با اشاره به اينكه هنر بهترين بستر براي ماندگاري دفاع مظلومانه، عارفانه و حتي هنرمندانة هشت سال دفاع مقدس است ،گفت: «همانديشي هنر و دفاع مقدس يكي از مهمترين همايشهايي است كه وظيفه هنرمندان به مقوله دفاع مقدس را بررسي ميكند.» وي افزود: «طي سالهاي اخير عملاً شاهد كارهاي جدي در عرصة جنگ نبودهايم ،بنابراين همواره نياز به يك جهش بزرگ براي حفظ اين ارزشها و انتقال آن به نسل آينده حس ميشود.»
در ادامه سعيد ابوطالب ،مستندساز دفاع مقدس و نمايندة مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي، ضمن اشاره به اينكه براي موفقيتآميز و تأثيرگذار بودن آثار هنري بايد جنس مردم و مخاطب آن اثار به خوبي شناخته شود ،گفت: «زماني ميتوانيم يك اثر فاخر هنري بيآفرينيم كه بلند و رفيع زندگي كرده باشيم، پس وقتي يكي هم هنرمند است و هم زندگي رفيع داشته – مثل يك رزمنده – به يك حس ناب تعلق دارد كه هر كس نميتواند آن را تجربه كند.» ابوطالب گفت: «امروزه گاهي ميلياردها ميليارد هزينه ساخت و تجهيز و سفارش سالنها و فيلمهاي سينمايي ميكنند، اما باز سالنها خالي است و فيلمها بدون مخاطب. چون خالق آن جنس مردم مخاطبش را نشناخته است. ما اگر بخواهيم طيف وسيعي با اثرمان ارتباط برقرار كند، بايد در كنار اين شناخت به آن حس ناب هم نزديك شويم تا اثرمان جهاني شود.»
اين مستندساز دفاع مقدس با بيان اينكه انقلاب، جنگ و انتخاباتهايي كه تاكنون مردم ايران در آن شركت داشتهاند ،همه از يك جنس فرهنگي بوده ،گفت: «انقلاب ما ربطي به فاصله طبقاتي، ماركسيسم يا تقابل سنت و مدرنيسم نداشت. مردم انقلاب كردند چون حس كرده بودند كساني كه بر آنها حكومت ميكنند روح استقلال طلبي و آزاديخواهي آنها را گرفتهاند و به همين دليل هم به جبههها رفتند و جنگيدند.»
پس از سخنان سعيدابوطالب ،دكتر سيد محسن رضوينژاد ، دبير علمي همانديشي هنر و دفاع مقدس، با اذعان بر اينكه رويت زيبايي و به تصويركشيدن آن تنها از هنرمند برميآيد و نه همه كساني كه آن را ديدهاند، به تلاشهايي كه طي شش ماه گذشته براي برگزاري اين همانديشي صورت گرفته اشاره كرد و گفت: دفاع مقدس به دليل ارزشهاي والايش پتانسيل و توانايي لازم را دارد كه در اعتلاي هنر نقش مهمي ايفا كند و متقابلاً هنر هم همينطور.»
در ادامه دكتر محمدعلي رجبي، استاد دانشگاه، دربارة نقش هنرهاي تجسمي به عنوان هنر پيشرو در انقلاب اسلامي و دفاع مقدس ،گفت: هنرمند انقلاب صرفاً دغدغة زيبايي شناسي و زيبايي ظاهري ندارد، چرا كه بايد حقيقت هنر و سير و سلوك دستيابي به آن حقيقت را مورد بحث قرار دهد. اين هنرمند بايد خودش اهل انقلاب باشد و انقلاب اصلي آن چيزي است كه در درون اتفاق ميافتد و باعث شناخت گذشته و وضعيت موجود و آينده ميشود.» وي افزود: «انقلاب حقيقي انسان را به فطرتش باز ميگرداند و فطرت انساني در همة آدميان مشترك است و هنرمندان مؤمني كه قلبهاي خود را آينه ساختند تا حقايق اين فرهنگ الهي را منعكس كنند، آثار جاودانهاي ابداع كردهاند.»
مهندس مهدي چمران ،مشاور رئيس جمهور و رئيس شوراي اسلامي شهر تهران، نيز ضمن تأكيد بر اينكه اگر تكنيك هنر با ارزشهاي معنوي همراه باشد ارزشمند است و حماسه دفاع مقدس همانند حماسه عاشورا هرگز در تاريخ تكرار نميشود ،گفت: «در آغاز انقلاب و در طول سالهاي دفاع مقدس مفهوم هنر براي هنر جايگاه خودش را از دست داد ، چون هنر بدون رسالت نميتواند مفهومي داشته باشد.» وي در بخشي ديگر از سخنان خود افزود: « چند سال قبل عدهاي گفتند: جنگ يك پديده خشن است. اما آيا جنگ ما فقط خون و خونريزي بود؟ جنگ وقتي به شكل يك دفاع آرماني درميآيد يك پديده اجتماعي است، كه با ابزار هنري ميشود آن را ماندگار كرد.»
در ادامة همايش و بخش نشستها ، دكتر مرتضي گودرزي ديباج دربارة ضرورت و موانع پژوهشي پيرامون هنر دفاع مقدس سخن گفت. وي ضمن يادآوري اين نكته كه آنچه هنرمندان و هنر جنگ بدان نيازمندند و براي زنده نگهداشتند آن بايد بكوشند، ابعاد وجودي و عمق باور مبارزان مسلمان ايراني و منش آنها است ، گفت: «تجلي اين ويژگيها در عالم هنر بسيار دشوار است ،چرا كه ورود به عالم دروني رزمندگان صادق، جز با ادراك ژرف نگر و همدلي كامل و عميق ميسر نميشود.» وي افزود: «پرداختن به جنگ و حماسههاي آن در قالب هنر از آن روست كه مخاطب بتواند در تكرار نگاه و تعمق در آثار و يا انس را آنها به لايههاي پنهان اين واقعة بزرگ دست پيدا كنند.»
سپس محمدعلي حسيننژاد به روششناسي (متدولوژي) پرداختن به مضامين دفاع مقدس در عرصه فيم و سينما پرداخت و گفت: «جنگ ايران و عراق در حوزة فرهنگ و هنر از جمله فيلم و سينما بازتابهاي متفاوتي داشته است كه در يك جمعبندي كلي شايد بشود گفت كه جز موارد نادري از توليدات تصويري و سينمايي ،بيشتر آثار توليد شده بر محور مضامين دفاع مقدس از اصالت و قوت چنداني برخوردار نيستند.»
حسيننژاد كه در مديريت تهيه و توليد مجموعه فيلمهاي مستند روايت فتح نقش داشته است اظهار داشت: « اين نقصها در حالي وجود دارد كه تقاضا و نياز داخلي و توقع بينالمللي براي عرضه آثار فاخر بيش از اينهاست و نهادهاي رسمي و دولتي حمايت و پشتيباني لازم را داشتهاند.»
دكتر فرشيد ابراهيميان نيز در ادامه دربارة تئاتر و سينماي دفاع مقدس گفت: « وقتي از تئاتر يا سينما سخن ميگوييم ،مرادمان نوع ويژهاي از نمايش است كه ركن اساسي آن قصه و ديالوگ است. قصه و ديالوگي كه در قالبي خاص و با معيارهاي مشخصي به تصوير كشيده ميشود. اين قالب در هر سبك و ژانري شكل مشخص خود را اختيار ميكند ؛ مانند ژانر دفاع مقدس كه در سينما مبدل به ژانر جنگي ميشود و قصه تابعي ميشود از ساختمان ويژهاي كه اين فرم و سبك بر آن تحميل ميكند.»
ابراهيميان در ادامه فعاليتهاي هنرمندان عرصه سينما و تئاتر دفاع مقدس را به سه دورة : آغاز انقلاب و جنگ، دوران سازندگي و دوران پس از دفاع مقدس تقسيم كرد و به بررسي ويژگيها و عناصر مشترك اين سه دوره پرداخت.
دكتر محمد خزايي نيز در ادامه بحث به توضيح نمادگرايي در پوسترهاي هشت سال دفاع مقدس پرداخت و گفت: «ارتباط بسيار نزديك هنر و آداب معنوي يكي از مهمترين عوامل شكلدهنده هنر ايران است كه اين نگاه نمادين همواره در طول تاريخ هنر ايران به صورتهاي گوناگون و تابع شرايط خاص بروز كرده است.» وي در ادامه به مقايسه و بيان بعضي از اين مفاهيم و اشكال در پوستر ها پرداخت.
اما از آنجا كه هنرهاي نمايشي در مقاسيه با هنرهاي تجسمي و شعر توانايي جذب مخاطب بيشتر و ارتباط نزديكتر با قشرهاي مختلف جامعه را دارند ، دكتر مجيد سرسنگي از ديگر حضار و سخنرانان جلسه نيز به نقش هنر نمايش در ثبت و اشاعة ارزشهاي دفاع مقدس اشاره كرد و گفت: «هرچند پديدة جنگ موجب برانگيختن عكسالعملهاي همة افراد جامعه ميشود، اما طبيعي است كه ميزان اين برانگيختگي در بين هنرمندان بيشتر از ساير اقشار باشد و انبوه آثار هنري خلق شده بر اساس جنگ گواه خوبي بر اين مدعا است كه انديشه و خلاقيت هنرمند مرزهاي محدود جغرافياي جنگ را به قلمرو نامحدود روح انسانها پيوند ميزند و تصويري ديگر از آن را بر پردة تاريخ نقش ميزند؛ تصويري كه گاه دهشتناكتر، سهمگينتر و تأثيرگذارتر از واقعيت كالبدي جنگ است.»
وي با اشاره به ماهيت هنر نمايش به جهت شباهت با زندگي و كيفيت سحرآميز ارتباط با مخاطب افزود: «هنر نمايش با خلق دوباره لحظات، فضا و شخصيتهاي دفاع مقدس توانسته سهم بسزايي در اشاعة ارزشهاي اين دفاع جاودانه در تاريخ بشريت ايفا كند.»
گفتني است اين جلسه با پرسش و پاسخ حضار به پايان رسيد.
