در همايش بعدازظهر سه شنبه عبدالقادر مراغي، ابتدا دكتر ژان دورينگ، پژوهشگر موسيقي آسيايي، به ارائه سخنراني خود درباره «دانش موسيقايي و دانش پزشكي و جايگاه موسيقي شناسي مدرسي ايراني» پرداخت.
در همايش بعدازظهر سه شنبه عبدالقادر مراغي، ابتدا دكتر ژان دورينگ، پژوهشگر موسيقي آسيايي، به ارائه سخنراني خود درباره «دانش موسيقايي و دانش پزشكي و جايگاه موسيقي شناسي مدرسي ايراني» پرداخت. او در ابتدا گفت: «مراغي در كتاب «جامع الالحان» خود به نوعي تطابق ميان سيمهاي عود (يا بر بط) و طبايع چهارگانه اشاره ميكند كه توسط پيشينيان به اثبات رسيده است. او به وسيله يك حديث، رجحان علم پزشكي را توجيه ميكند و نشان ميدهد كه دانش موسيقي براي تشخيص بيماري و تجويز يك درمان براي پزشكي ضروري است.»
وي افزود: «مراغي به همين اشارات بسنده ميكند و مانند بيشتر دانشمندان موسيقي
شناس گذشته، خيلي وارد اين بحث نميشود. با وجود اين در دوره او مباني موسيقي درماني كاملاً به اثبات رسيده بود و كاربرد آن در بيمارستانهايي مانند ادرين در تركيه (1370 ميلادي) يا بيمارستان شفاييه دوريگي Deverigi (1228 ميلادي) تأييد شده بود.»
دورينگ در پايان صحبتهايش افزود: «يك رويكرد انتقادي به ما اجازه خواهد داد كه بفهميم چرا يك استاد موسيقي در سطح مراغي نتوانسته نظريههاي خود را كه در زمان او و پس از او به خوبي بسط يافته بودند به صورت عيني توجيه كند. اين نظريهها در نوشتارهاي موسيقايي آمده است. كه به يك گونه بسيار متفاوت با موسيقي شناسي مدرسي ايراني قرار ميگيرد.»
سخنراني بعدي اين همايش درباره «جايگاه عود در آثار عبدالقادر مراغي» بود كه توسط
مجيد ناظم پور، نوازنده ساز عود، صورت گرفت. او در ابتدا گفت: «ساز عود يا بربط، از ديرباز در ميان سازهاي شرقي از جايگاه ويژهاي برخوردار بوده است. امروزه ساز عود در كشورهاي اسلامي نه فقط يك ساز، بلكه به عنوان نماد فرهنگ اسلامي -شرقي مورد توجه است. لذا در جاي جاي دنيا، همه ساله شاهد برگزاري فستيوالها و سمينارهاي پژوهشي- تخصصي ويژه اين ساز باستاني هستيم.»
وي افزود: «در ميان موسيقيدانان قديم، عبدالقادر مراغي يكي از موسيقيداناني است كه به وضوح و به طور كامل تقريباً پيرامون اين ساز، انواع آن و سازهاي هم خانواده آن در كتب خود بحث كرده كه شامل معرفي عود قديم، عود كامل، طرب الفتح، شش تاي، ترنتاي، تحفه العود، قوپوز، روح افزاي و شاهرود است. بررسي مقطع زماني كه عبدالقادر مراغي در آن ميزيسته و گزارشي كه از سازهاي زمانه خود ميدهد، چراغ راهي است در جهت شناخت موسيقي آن دوران.»
سخنراني بعدي ارائه شده در اين نشست متعلق به پروفسور استيون بلام، استاد دانشگاه
شهري نيويورك و متخصص موسيقي ايراني، بود كه به دليل عدم حضورش در اين همايش توسط هومان اسعدي با عنوان «تأملاتي تاريخي بر باب دوازدهم مجامع الالحان» قرائت شد.
در نشست دوم همايش عصر سه شنبه عبدالقادر مراغي ابتدا فرهاد فخرالديني، آهنگ ساز و رهبر اركستر ملي، به مبحث «شيوه ثبت و نگارش الحان يا آهنگهاي موسيقي به روايت عبدالقادر مراغي» پرداخت و گفت: «ثبت و نگارش الحان يا نت نويسي آهنگهاي موسيقي، براي موسيقيدانان بسيار اهميت داشته است، زيرا فقط بدين وسيله آهنگهاي موسيقي به نسلهاي بعدي منتقل ميشد و موسيقي هم مانند شعر و ادبيات و... بايد الفباي خاص خود را ميداشت. دانشمندان و موسيقيدانان قديم ايران و غرب هم در پي آن بودند كه آهنگهاي زمان خود را ثبت يا نت نويسي كنند. در بين اين موسيقيدانان عبدالقادر مراغي تنها كسي است كه تا حدودي در اين امر موفق بوده است. ولي اين شيوه براي موسيقيدانان ديگر چندان قابل درك نبوده است.»
آهنگساز سريال امام علي در ادامه با توضيح بر روي شيوههاي نت نويسي مراغي در «مجامع الالحان» و «مقاصد الالحان» تأكيد كرد: «مراغي در از تركيب دو عامل اساسي موسيقي، يعني صدا و وزن،نمونههاي مختصري از آهنگهاي زمان خود را ارائه ميدهد. در اين نمونهها، او ابتدا مقام و دور ايقاعي (ريتم يا وزن) آهنگ مورد نظر را مشخص كرده و شماره نقرات هر صدا (ميزان كشش هر صدا) را زير آن نوشته است و بدين ترتيب امتداد و كشش صداها را نيز تعيين كرده است.»
در ادامه اين همايش فيكرت كاراكايا، سخنراني خود را با عنوان «عبدالقادر مراغي و موسيقي عثماني» ارائه داد. او در اين باره گفت: «موسيقيدانان عثماني، عبدالقادر مراغي را با عنوان «بزرگ ترين استادان» ميشناسند. اين لقب از طرف تركان به او داده شده است. براي تركان، مراغي تنها يكي از بزرگترين نظريه پردازان بعد از صفي الدين نيست، بلكه او يك آهنگساز افسانهاي محسوب ميشود
. در كارگان موجود در حدود چهل تصنيف آوازي وجود دارد كه به او نسبت داده ميشود. تقريباً اشعار تمامي اين تصانيف به زبان فارسي است. اين قطعات براي نخستين بار در پايان سده نوزدهم با نت نويسي امروزي نگاشته شده است.»
كاراكايا در ادامه به تشريح و توضيح درباره صنايع مكتوب و قطعات منسوب به عبدالقادر مراغي پرداخت.
ثريا آقايوا، محقق موسيقي آذربايجاني، آخرين سخنران همايش بعدازظهر سه شنبه عبدالقادر مراغي بود كه درباره «تصانيف موسيقايي عبدالقادر مراغي» سخنران كرد. او در اين باره گفت: «اطلاعاتي كه درباره تصنيفهاي مراغي وجود دارند،تنها از ديدگاه موسيقايي اهميت ندارند، بلكه اينها تصويري تاريخي از دوران مورد نظر را نشان ميدهد. چرا كه هر يك از ساختههاي مراغي با رويدادي خاص در زندگي او ارتباط دارد.»
ثريا آقايوا سپس به مروري بر تصنيفات مراغي و ذكر برخي از تصانيف مراغي در رسالات نويسندگان ديگر پرداخت.
گفتني است اين همايش با برگزاري جلسه پرسش و پاسخ ميان حاضران و استادان پايان يافت.
گفتگو با دكتر نصر در هشتمين شماره ماهنامه «آينه خيال» (خبر)
