عبدالله انوار در نشست تخصصي حكمت موسيقي از ديدگاه ابوعلي سينا به تشريح ديدگاه اين حكيم بزرگ پرداخت.

به گزارش روابط عمومي فرهنگستان هنر، نخستين جلسه از سلسله نشست‌هاي «درس‌گفتاري از حکمت موسيقي از کتاب شفاء شيخ‌الرئيس ابوعلي‌سينا» 16 با حضور استاد عبدالله انوار و جمعي از علاقمندان به فلسفه و موسيقي در محل پژوهشکده هنر برگزار شد.

استاد انوار در اين جلسه به ذکر مقدماتي درباره تقسيم‌بندي‌ها و مفاهيم فلسفي مورد نياز براي اين درس‌گفتار پرداخت و اظهار داشت: «ارسطو، فلسفه را به دو بخش تقسيم كرده است: فلسفه نظري و فلسفه عملي. فلسفه نظري خود شامل فلسفه وسطي يا رياضي ، فلسفه طبيعي و فلسفه اولي يا مابعدالطبيعه مي‌شود.»

اين پژوهشگر حوزه موسيقي ادامه داد: «چهار علم زيرمجموعه فلسفه وسطي يا همان رياضي قرار مي‌گيرد حساب، هندسه، مَجسطي و بالاخره موسيقي. در نظر قدما موسيقي از شاخه‌هاي فلسفه وسطي است. بحث فلسفه وسطي يا فلسفه رياضي در حوزة "كَمّ" است و كَمّ عبارت از عروضي است كه مي‌توان جزئي از آن را به نام واحد انتخاب كرد و بقيه آن عرض را با آن سنجيد. خود كَمّ هم بر دو قسم "كم متصل و كم منفصل" است.»

عبدالله انوار پس از ارائه تعاريفي براي كم متصل و كم منفصل ادامه داد: «علم هندسه از كم متصل بحث مي‌كند كه شامل سطح، خط و حجم است. علم حساب از كم منفصل بحث مي‌كند كه شامل اعداد مي‌شود. علم ديگر كه مجسطي يا هيئت عالم است از كم متصل استفاده مي‌كند و از اين طريق مجسطي وارد فلسفه وسطي مي‌شود. همانطور كه در ادامه خواهيم ديد موسيقي از "نسبت" بحث مي‌كند(نسبت‌هاي دو نغمه) و وقتي بحث نسبت مطرح شود، علم حساب به ميان مي‌آيد. پس مي‌بينيم كه موسيقي با استفاده از حساب، زيرمجموعه فلسفه وسطي قرار مي‌گيرد.»

وي پس از ذكر اين مقدمات، از قسمت «مقاله الاولي فن سوم در رياضيات» كتاب شفاي ابن‌سينا آغاز كرد و افزود: «موسيقي عرب چهار منبع دارد: يوناني ، نشيد عرب يعني آوازهاي عرب ، فارسي و هندي. از فارسي از حيث لغت مثلاً آواز نكيسا و يا اصفهان يا عشاق وارد شده است اما معلوم نيست منبع هندي از كجا وارد شده است. در اصطلاحي علم رياضي را علم تعليم مي‌گويند و ابن‌سينا در اين كتاب به آن اشاره دارد. ابن‌سينا مي‌گويد صوت بر دو قسم است:‌«اولي گوش‌نواز است و سبب لذت مي‌شود و نوع دوم گوش‌نواز نبوده و باعث اكراه و آزار مي‌گردد. مي‌گويد اگر در صوت افراط كنيم سبب كراهت مي‌شود، البته اين كراهت از آن دو ويژگي كه براي صوت برشمرده متفاوت است.»

استاد انوار در ادامه مبحث صوت افزود: «جنس صوت چيزي نيست كه لذت يا كراهت بدهد. در مبحث قبل كه دو نوع صوت داشتيم، تفاوت آن‌ها در نوع‌اش بود و نه در خود آن. اينجا بحث كيفيت و حقيقت مطرح است. اما گاهي ممكن است در خود جنس از شدت افراط كراهت ايجاد شود ولي صوت از لحاظ ذاتي سبب ايجاد حس كراهت يا لذت نمي‌شود. شيخ مي‌گويد در موسيقي تنها گوش نبايد كار كند بلكه ذهن هم بايد درگير شود. گاهي صوت از طريق ديگري سبب لذت يا كراهت مي‌شود و آن "تأليف صوت" نام دارد. تأليف صوت يعني كنار هم قرار گرفتن اصوات كه از اين طريق مي‌توان ايجاد لذت يا آزار كند اما هنوز خود صوت (ذات صوت) از اين جريان مبرا است».

سلسله نشست‌هاي تخصصي «درس‌گفتارهاي حكمت موسيقي از كتاب شفاء اثر شيخ‌الرئيس ابن سينا» طي 15 جلسه در محل پژوهشكده هنر برگزار مي‌شود. جلسه بعدي اين نشست شنبه 13 اسفند برگزار مي‌شود.