صفحه اصلی آر اس اس ارتباط با ما    
تازه های خبری
آخرین گزارش ها
اخبار
اخبار موسسات و زیرمجموعه ها
اخبار > موسیقی نواحی را دریابیم


  کتاب «دف و دایره» در خانه‌ هنرمندان رونمایی شد
  موسیقی نواحی را دریابیم
 

فاطمه مرتضوي- «به قدرت و قوت می‌توان گفت اگر این جامعه به سامان باشد و اوضاع فرهنگی و ادبی بر مدار اصلی خویش حرکت کند؛ این کتاب، جزء کتاب‌هایی است که قابلیت کاندیدا شدن جهت کتاب سال را دارد.»

این شروع صحبت‌های علیرضا پورامید،‌ شاعر، نویسنده و پژوهشگر موسیقی، در مراسم رونمایی از کتاب «دف و دایره»‌ بود. پورامید که در قامت مجری روی سن رفته بود، پس از این گفتار به جوهره‌ اصلی رونمایی پرداخت. وی جوهر رونمایی را به قدمت وجود انسان و اساس خلقت او مسبوق دانست و گفت: «حضرت حق هنگامی که انسان را آفرید، از صنع و ساخته‌ خویش رونمایی کرد و به ملائک فرمود بیایید و ببینید. و آنچنان از صنع خویش به وجد آمده بود که «فتبارک الله احسن الخالقین» را آنجا گفت.»

مراسم رونمایی از کتاب «دف و دایره» بیست و نهم مردادماه در خانه‌ هنرمندان برگزار شد. این کتاب که در سه بخش «دف و دایره در تاریخ ایران»، «دف و دایره در ادبیات فارسی» و «دف و دایره در ایران زمین» تدوین شده؛ به همت کیوان پهلوان و توسط انتشارات آرون منتشر شده است.

رونمایی از «دف و دایره» که به اعتقاد برخی صاحب‌نظران نخستین دانشنامه‌ دف و دایره است، به صورت جلسه‌ای دو پانلی برگزار شد که در هر پانل چند سخنرانی و یک اجرای زنده داشت.

فواد توحیدی: این دست‌وپا زدن‌ها، رقص مرگ است

فواد توحیدی، نوازنده و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران،‌ به عنوان اولین سخنران روی سن رفت و با بیانی هزل‌گونه، پژوهشگران فرهنگ عامه و موسیقی نواحی را دیوانگانی خواند که با هدر دادن زندگی خود، قسمتی از فرهنگ شفاهی را مکتوب می‌کنند، به امید اینکه گروهی از معاصرین و شاید آیندگان از آن استفاده کنند. و سپس اعتراض خود را این طور نشان داد که: «به چه زبانی بگوییم آقایان، خانم‌ها موسیقی نواحی نفس‌های آخرش را می‌کشد. کیبردها، گلوی موسیقی نواحی را گرفته‌اند. این دست و پا زدن‌ها که می‌بینید رقص محلی نیست، رقص مرگ است.»

توحیدی که سخنانش به دل حاضرین خوش نشسته بود،‌ ادامه داد: «آری می‌دانم؛ این حرف‌ها را دوست ندارید؛ این حرف‌ها زیادی سیاهند، زیادی تلخند، زیادی زیادی هستند.» و در انتها با ادای احترام به کیوان پهلوان گفت: «دست تو و تمام دل‌سوزان بی ادعای فرهنگ‌مان را می‌بوسم. شما فقط داشته‌های فرهنگی را قلمی نمی‌کنید، تاریخ را ثبت می‌کنید و تمام بها و ارزشی که باید به موسیقی داده می‌شد و نشد. من مطمئنم عاقبت، ابرها با شوق برای باریدن راهی می‌شوند و افرادی در همان لحظه منتظر باران‌اند.»

علیرضا پورامید: دایره،‌ حرکت اصلی هستی است

پورامید روی سن رفت و در تایید آن بخش از سخنان توحیدی که در سابقه‌ آشنایی خود با کیوان پهلوان از عبارت «دیوانه چو دیوانه ببیند،‌ خوشش آید» استفاده کرده بود، گفت: «اساسا جنون‌مندی است که گنجینه‌ آثار بشری را پر بار کرده است و چیزی جز این نمی‌تواند باشد.»

وی در ادامه به مقدمه‌ کتاب اشاره داشت که به بررسی مفهوم دایره از دیدگاه فیلسوفان، عرفا و نظریه‌پردازان پرداخته است و اضافه کرد: «تمام حرکات در عالم هستی مدور و دایره‌گون هستند. حرکت اساسا بر مبنای دوران است و هیچ حرکتی از این امر مستثنی نیست.»

پورامید نقل قولی از استاد باستانی پاریزی را چاشنی بحث خود کرد و ادامه داد: «مرحوم دکتر باستانی پاریزی می‌گفت تاریخ هم از این امر مستثنی نیست. تاریخ حرکتی است رو به جلو و به سمت اوج. مثل چرخشی که جاده‌های مارپیچ کوه‌ها دارند. از ایشان می‌پرسیدم پس عقب‌گرد تاریخی که می‌گویند، چیست؟ می‌گفت مثل ماشینی که داغ کرده، کمی باید عقب بیاید و یا پرنده‌ای که می‌خواهد پرش طول بزند و ارتفاع بگیرد، نیاز دارد که کمی دورخیز کند.» وی سپس دایره را به لحاظ ادبی نیز کلمه‌ای عجیب خواند که بیشترین انشقاق را دارد و خود و مشتقاتش از بالاترین بسامد در ادبیات عرب برخوردارند.

هومان اسعدی:‌ توجه به معنا در عصر غلبه‌ تکنیک

این مراسم گرچه از طرف مجری و میزبان آن،‌ رونمایی خوانده می‌شد؛‌ اما لحظاتی نیز به جلسات نقد کتاب پهلو زد. کلید استارت نقد را نیز هومان اسعدی، پژوهشگر و مدرس موسیقی، زد با گفتن این جملات که «ایران در حوزه‌ تحقیق، کشور منحصر به فردی محسوب می‌شود. چرا که در جاهای دیگر دنیا زیر عنوان کتاب‌ها و مقالات پژوهشی با اسم چندین پژوهشگر مواجه می‌شویم و ایران از این بابت تنها کشوری است که در آن دانش‌نامه‌ها و دایره‌المعارف‌ها نیز به صورت انفرادی نوشته می‌شوند.» و بلافاصله نیز به نقطه‌ی قوت کتاب پرداخت که «توجه به وجوه معناشناختی موسیقی» داشته، آن هم در عصری که تکنیک و صوت غلبه کرده و گفت: «اطلاعات را احتمالا افراد دیگر نیز می‌توانند جمع‌آوری کنند و بر دانش موسیقایی ما بیفزایند اما این کتاب علاوه بر دانش، به بینش و پس پرده‌ صوت نیز توجه کرده است.»

اسعدی بخش دیگر نقد خود را مربوط به منابع کتاب دانست و از مولف خواست در ویراست‌های بعدی با دیدی انتقادی از آخرین تحقیقات خارجی نیز بهره گیرد.

وی در انتها بخش سوم کتاب را که شامل ساختار، کاربرد، شیوه‌های اجرایی و عناصر مختلف سازشناسی از زوایای مختلف است؛ مهم‌ترین و اصلی‌ترین قسمت «دف و دایره» دانست.

فرید خردمند: سرآغازی برای بازگشت دایره

فرید خردمند سخنران بعدی مراسم بود که به آنالیز قطعات از دیدگاه ادوار ایقاعی پرداخت، کاری که به گفته‌ خودش در بخش انتهایی کتاب «دف و دایره» به شکلی کامل‌تر انجام داده است. وی که خود نوازنده‌ تنبک است، خصوصیات دایره را قابل توجه دانست و ارجحیت آن نسبت به تنبک برای اینکه جزئی از سازهای کلاسیک شود، را یادآور شد. خردمند امیدوارانه گفت: «دایره زنده است اما برای شناخت ظرفیت‌های آن احتیاج به کارهای بزرگ و سختی داریم که کیوان پهلوان این قدم را برداشته‌ و کتاب او می‌تواند سرآغاز راستینی باشد برای بازگشت دایره.»

در ادامه‌ این مراسم گروه «دوار» به سرپرستی محسن تقی‌نژاد به اجرای زنده‌ دف پرداختند. نکته‌ جالب این ماجرا تقابل این اجرا با اجرایی بود که توسط مولف کتاب در انتهای این مراسم انجام شد. پیشتر کیوان پهلوان،‌ مولف کتاب دف و دایره، یکی از دغدغه‌های خود را برای آغاز نگارش این کتاب توجه به همین نحوه‌ اجرا دانسته بود.

علی‌اصغر بیانی: موسیقی، مقدمه‌ای برای رسیدن به شناخت

علی اصغر بیانی، سخنران بعدی مراسم بود که به دعوت پورامید به روی سن رفت. وی که این روزها به عنوان معاون هنری فرهنگستان هنر انتخاب شده، بیشتر به خاطر پژوهش‌های معناشناختی در حوزه‌ موسیقی و عرفان شناخته می‌شود. بیانی با مطایبه‌ای این‌گونه سخنان خود را آغاز کرد: «این کتاب قطعا با امدادهای غیبی نگاشته شده است. سوال می‌شود که چگونه امداد غیبی منظور است؟ باید پاسخ گفت کتابی که با بیست سال پژوهش و بدون پشتیبانی نهادها و موسسات مربوطه منتشر می‌شود،‌ احتمالا با غیب شدن املاک و اموال میسر شده است!»

بیانی توضیح داد که شناخت از دو راه حاصل می‌شود: «شناخت حصولی و عقلی و شناخت حضوری و بی‌واسطه که برای شناخت نوع دوم نیاز است که انسان به لحاظ معنوی به جایگاه دریافت آن علم رسیده باشد. یکی از راه‌های رسیدن به جایگاه این شناخت،‌ موسیقی است.»

وی ادامه داد: «موسیقی می‌تواند انسان را از مکانی معنوی به مکانی دیگر ارتقا یا تنزل دهد. به همین جهت شناخت موسیقی و نحوه‌ اجرای آن از دیرباز مهم تلقی می‌شده است. حضرت پهلوان در این کتاب ما را به چنین درکی دعوت می‌کند.»

بیانی همچنین به شرایط زمینه‌ای زندگی امروز بشر اشاره کرد و گفت: «صورت جهان امروز، صورتِ نوعیِ قهر است که شتاب، وانمود و سطحی‌نگری از ویژگی‌های بارز آن محسوب می‌شود. جناب پهلوان با این اثر نشان دادند که هنوز امیدی هست و قطعا این امید در دل ایشان نیز بوده است.»

بیانی در تفسیر بیشتر توضیح داد: «صوت دو بخش دارد، بخش فیزیک و بخش دیگری که جان است. همانطور که اگر روح در بدن انسان نباشد، جسم فاسد می‌شود؛‌ صوت نیز اگر بدون آن معنا و شعور ساخته و پرداخته شود به مرور فرسوده می‌شود و این فرسودگی آن را از صحنه‌ هستی محو می‌کند.»

پیمان ناصح‌پور: ضرورت موسیقی امروز، پیچیدگی ریتم‌هاست

آخرین سخنران این مراسم پیمان ناصح‌پور بود که با بیان اینکه تا امروز تمام اهتمام اساتید بر انگشت‌گزاری‌ها متمرکز بوده است، از اهالی موسیقی درخواست کرد: «پیچیدگی انگشت‌گزاری دیگر بس است. تنبک نوازان ما الان تفاوتی با آکروبات‌بازها ندارند! بیاییم کمی هم به قول آقای بیانی به معناها و ریتم‌ها فکر کنیم و معنای نواختن را پیچیده‌تر کنیم.»

ناصح‌پور سخنش را این طور به مراسم مربوط کرد که:‌ «وقتی فردی تمام زندگی‌اش را فداکارانه صرف نوشتن چنین اثری می‌کند،‌ نوازندگان روی این اثر عمیق شوند و فکر کنند به این موضوع که روی ادوار ایقاعی آهنگ بسازند و موسیقی ایرانی را پیچیده‌تر کنند. به نظر من هر چه آرایش و پیرایش بیشتر شود، زیبایی موسیقی هم بیشتر می‌شود.»

در انتها علاقه‌مندان حاضر در سالن استاد جلیل شهناز به اجرای زنده‌ دایره‌ کیوان پهلوان گوش سپردند. این اجرا که با همراهی تار توسط بهنام کلاه‌بخش انجام گرفت، ‌سبک جدیدی از کاربرد دایره در اجراست که ایده‌ آن از نظریات اصلی پهلوان در کتاب «دف و دایره» است.

همچنين رئيس فرهنگستان هنر ضمن جدي گرفتن خبر و شادماني از شركت حضور ارجمندان هنرشناس، چند جمله اي بر خبر افزودند كه به نظر شما مي رسد :
خبر شادي بخشي است؛ خصوصاً براي اهل هنر و گروهي از ما كه خود واقف ترند، لاكن از آنجا كه در همه اشياء و آثار عبرتي نهفته است خوبست که جهان را به شكرانه زیبایی ها و شادی ها و تجلی جمالی الهی طربخانه تصور كنيم؛ لاكن در اين محيط نيز، ني نوازان و دف نوازان حضور دارند، آنچه نواخته مي شود يا ني است يا دف.  ني را لب بر لب مي نهند و به انگشتان مهربان نوازش مي كنند لاكن دف را به كف و (آسمان كف) بر روي رخسار مي زنند و مي كوبند. باري آدميان اينچنينند گروهي شايد كه چون ني به نوازشی كه شامل احوال ایشان است نعمت لطف و مرحمت را شكر گويند و جمعي نيز چون دف و ضرب و تنبك شايد در برابر آنچه تقدیر ایشان است صبر پیشه کنند :
لکن مرا استاد نائي دف تراشيد / ني را نوازش كرد و من را دل خراشيد.

 

   زمان انتشار: يکشنبه ٩ شهريور ١٣٩٣ - ١٤:٥٧ | نسخه چاپي

خروج




کلیه حقوق متعلق به این پورتال برای فرهنگستان هنر محفوظ است.