صفحه اصلی آر اس اس ارتباط با ما    
تازه های خبری
آخرین گزارش ها
اخبار
اخبار موسسات و زیرمجموعه ها
اخبار > به ياد استاد شهناز/ نغمه‌هاي سازي كه خود آواز بود+تصاوير


 
  به ياد استاد شهناز/ نغمه‌هاي سازي كه خود آواز بود+تصاوير
 



موسيقي سنتي ايراني با نام بزرگاني چون «جليل شهناز» عجين شده، او را بايد به راستي گنجينه‌دار دستگاه‌ها، گوشه‌ها وملودي‌هايي بدانيم كه حاصل سه نسل موسيقي سنتي ايراني بود. هم او كه به شيوه بداهه نوازي و با تكيه بر حافظه خود نغمه‌هاي سحرآنگيز مي‌آفريد و جان انسان را سرشار از عشق و شوري وصف ناپذير مي‌كرد و آثار جاويد و ماندگاري در تاريخ موسيقي ايران به يادگار نهاد. چنان كه «آلن وانيلو» كارشناس موسيقي ملل و به‌ويژه مشرق‌‌زمين در مورد استاد «جليل شهناز» گفته: «او در نوع خود يكي از برجسته‌ترين نوازندگان جهان است.»

برنامه موسيقي گلهاي رنگارنگ كه از دهه 40 به مدت 17 سال در راديو ضبط و پخش شد، يادگاري از استادان فرهيخته موسيقي چون اوست. همان كه استاد شجريان تمام قد به پايش خواست و با عشق او را به آغوش كشيد و بوسيد و در رثايش گفت:«ساز شهناز در من زندگي مي‌کند و من با ساز شهناز زندگي مي‌کنم. من تنها خواننده‌اي هستم که خودم را شاگرد جليل شهناز مي‌دانم. ساز اين نوازنده بي بدليل، يک ساز آوازي است؛ برخلاف ديگر نوازنده‌ها که ۸۰ درصد سازي مي‌زنند و فقط ۲۰ درصد آوازي. جليل شهناز به بيان واقعي در نوازندگي تار رسيده است؛ چرا که در گيرودار رديف و تقليد از ديگران نماند و مانند آبشاري خروشان در جريان است.» شجريان به دليل اشتياقش به اين هنرمند، نام گروهش را «شهناز» نهاد.

شهناز از يادگارهاي موسيقي سنتي است كه ميان نسل‌ها پيوند خورده بود او كه اول خرداد سال 1300 در خانواده‌اي هنرمند در شهر هنر پرور اصفهان زاده شد، گرچه پدرش «شعبان خان» نوازنده تار، سه تار و سنتور و عمويش « غلامرضا سارنج» نيز نوازنده بنام كمانچه بود اما موسيقي و نواختن تار را از دو برادر بزرگ خود عبدالحسين و حسين شهناز آموخت. او عاشق موسيقي بود و در اين امر آنقدر پشتكار و استعداد شگرف داشت كه در سنين نوجواني از نوازندگان ماهر و چيره دست اصفهان شد و نغمه‌هاي تارش براي نخستين بار از راديو اصفهان شنيده شد و در برنامه‌ گلها، اركستر حسين ياحقي به همراه فرهنگ شريف، پرويز ياحقي، منصور نريمان و ديگر تكنوازان آن زمان در راديو تهران به گوش جان دوستارانش رسيد.

استاد منصور نريماني از نوازندگان بزرگ ساز عود كه در برنامه‌هاي مختلفي به مدت طولاني با استاد جليل شهناز همكار بود، درباره آشنايي خود با اين هنرمند فقيد گفته است:«آشنايي من با آقاي جليل شهناز به واسطه مرحوم آقاي نريمان آبنوسي نوازنده عود بود كه در سال 1340 صورت گرفت. من آن موقع در راديو شيراز کار‌مي‌کردم و هنوز به راديو ايران نيامده بودم و تا زماني كه در شيراز ساكن بودم زياد همديگر را نمي‌ديديم. فقط هر وقت كه دو، سه روزي به تهران مي‌آمدم بعدازظهرها سازهايمان را برمي‌داشتيم و به گردشگاه‌هايي چون اطراف رودخانه جاجرود مي‌رفتيم و ساز مي‌زديم كه واقعا ايام خوب و خوشي بود. تا اينكه من به تهران منتقل شدم و در همان روزهاي اول كه با عود براي ضبط برنامه به راديو رفته بودم، استاد شهناز را ديدم. با اينكه خيلي دوست داشتم كه تار هم بنوازم اما ايشان به دو دليل از من خواست كه همان عود را انتخاب كنم. يكي آنكه دوست داشت عود در من منحصر بماند و ديگر آنكه مي‌گفت اگر سازهايمان همسان باشد، ممكن است منجر به رقابت شود و ناخودآگاه بر رفاقت‌مان تاثير گذارد. البته ما به جز راديو، در تلويزيون هم در برنامه «بشنو از ني» با هم همكاري داشتيم. ايشان فردي آرام و مصممي بود كه عاشق سازش بود. شب و روزش را با سازش مي‌گذراند و ساز برايش مقدم بر دوست و خانواده بود. به لحاظ اخلاقي هم كه محبوب‌القلوب همه اهالي موسيقي بود به طوري كه در بين همه دوستان زبانزد بود.»

استاد شهناز شيوه تاز نوازي‌اش «مكتب اصفهان» بود، مكتبي كه اساسش در عين وفاداري به موسيقي دستگاهي بر شيرين‌نوازي است. در اين مكتب مضراب‌ها نرم و لطيف‌اند و استاداني چون «تاج اصفهاني» و «شاه زيدي» از پيروانش بودند.

دوستي شهناز با زنده ياد كسايي نيز زبانزد است؛ آنان كه در گروه « ثلاث» به همراه «تاج اصفهاني» برنامه‌هاي فراواني در راديو اجرا كردند و بعدها «كسايي» طي مصاحبه‌اي كه با روزنامه شرق داشت، در پاسخ به اين سئوال كه دوست داريد بيشتر در مورد كدام هنرمند صحبت كنيد؟ گفته بود:« از همه، از همه آن هنرمندان، اما خب ترجيح مي‌دهم در خصوص هنر استاد مسلم موسيقي ايران، دوست قديم و صميم خودم، آقاي جليل شهناز مطلبي عرض كنم و آن اين است كه آقاي شهناز علاوه بر «تار»، سازهاي ديگر را هم به نحوي شايسته نواخته‌اند و اساس مطلب در اينجاست كه ايشان به هر ‌سازي كه دست برده‌اند از سنتور، كمانچه، تنبك، ويولن و... فرهنگي در آن نهفته كه بايد گفت «فرهنگ موسيقي شهناز». بله، ترديدي نيست كه نوازندگان طراز اول هر كدام از اين سازها، از تكنيك بالاتر و بيشتري برخوردار بوده‌اند، و روان‌تر ساز زده‌اند، اما در صداي كمانچه، و حتي در دودانگ صداي شهناز، فرهنگ ديگري نهفته، كه درك و شناخت آن براي هركسي مقدور نيست. شايد قرن‌ها بايد تا مادر دهر يك «جليل شهناز» بزايد.»

اين نوازنده تار در طول زندگي هنري خود با هنرمندان والاي کشور از جمله فرامرز پايور، حبيب الله بديعي، پرويز ياحقي، همايون خرم، علي تجويدي، منصور صارمي، رضا ورزنده، امير ناصر افتتاح، جهانگير ملک، اسدالله ملک، حسن کسائي، محمد موسوي، منصور نريمان، تاج اصفهاني، اديب خوانساري، محمودي خوانساري، عبدالوهاب شهيدي، اکبر گلپايگاني، حسين خواجه اميري و محمد رضا شجريان همکاري داشته‌است.

وي در دههٔ ۱۳۶۰ همراه با فرامرز پايور (سنتور)، علي اصغر بهاري (کمانچه)، محمد اسماعيلي (تنبک) و محمد موسوي (ني) «گروه اساتيد» را تشکيل داد و با اين گروه، مسافرت‌هاي متعددي به کشورهاي اروپايي، آسيايي و آمريکا داشت.

جليل شهناز در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسيقي برگزيده شد. همچنين در ۲۷ تير سال ۱۳۸۳، مدرک درجه يک هنري (معادل دکترا) براي تجليل از يک عمر فعاليت هنري به جليل شهناز اهدا شد.

سرانجام اين هنرمند پيشکسوت موسيقی و نوازنده تار در ‌92 سالگی جان به جان آفرين تسليم كرد.

مراسم تشييع پيكر جليل شهناز پنجشنبه، 30 خرداد ساعت 9 صبح از مقابل تالار وحدت برگزار شد.

براي ديدن تصاوير اين هنرمند اينجـا كليك كنيد.




 

   زمان انتشار: چهارشنبه ٢٩ خرداد ١٣٩٢ - ١٢:٤١ | نسخه چاپي

خروج




کلیه حقوق متعلق به این پورتال برای فرهنگستان هنر محفوظ است.